Hasta hakları

Sağlık Hizmetlerinden Adalet ve Hakkaniyet İlkeleri Çerçevesinde Faydalanma Hakkı

Her birey, sağlık ihtiyaçlarının karşılanması için sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkına sahiptir. Sağlık hizmetleri herkes için eşit ulaşılabilirlikte ve sürekli olmalı; ayrım gözetmeksizin, maddi ve finansman kaynaklarından bağımsız olarak hizmet verilen toplum için mevcut olmalıdır.

• Kadın veya erkek herkesin, insan olması dolayısıyla sağlık hizmetinden yararlanma hakkı vardır.
• Herkes kendi yaşamını belirleme hakkına sahiptir.
• Herkes, fiziksel ve ruhsal bütünlüğe sahip olmaya ve kişi olarak güvenli bir yaşam sürdürmeye hakkı vardır.
• Hasta, hem teknik standartlar hem de sağlık personeli ile hastalar arasındaki insani ilişkiler bakımından kaliteli hizmet alma hakkına sahiptir.
• Herkes, ihtiyacı olan sağlık desteğine kolayca ulaşabilmelidir.
• Herkes, hastalıkların önlenmesi ve sağlık bakımı için yeterli çaba gösterilerek sağlığının korunmasına ve edinebileceği en yüksek sağlık seviyesine kavuşma fırsatına sahiptir.
• Sağlık hizmetleri herkese eşit olarak verilmeli; hastalığın türü, zamanı, ikamet yeri veya mali kaynaklar konusunda ayrım yapılmamalıdır.
• Ekonomik veya mali durumdan bağımsız olarak her birey, uluslararası standartlara göre yeniliklerden -teşhis prosedürleri dâhil olmak üzere- yararlanma hakkına sahiptir.

Eşitlik İçinde Hizmete Ulaşma Hakkı

Irk, dil, din ve mezhep, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, ekonomik ve sosyal durum dikkate alınmaksızın hizmet alma hakkı vardır.

Bilgi Talep Edebilme Hakkı

Sağlık hizmetleri ve bu hizmetlerin en iyi nasıl kullanılacağı konusundaki bilgi, herkes için ulaşılabilir olmalıdır. Hastalar; durumlarıyla ilgili tıbbi gerçekleri, önerilen tıbbi girişimleri ve her girişimin olası risk ve yararlarını, alternatiflerini, tedavisiz kalmanın sonucunu, tanı ile hastalığın ve tedavinin gidişini içerecek şekilde sağlık durumları hakkında tam olarak bilgilenme hakkına sahiptir. Başka bir kuruma sevk veya nakil durumunda, acil bir hâl yoksa hastaya ayrıntılı bilgi verilmesi gerekir.

Bilgilendirme, yalnızca bilgi vermemenin hasta üzerinde açık ve olumlu bir etkisi olacağına inanmak gibi geçerli bir neden bulunduğunda kısıtlanabilir. Bilgi; hastanın anlama kapasitesine uygun bir yolla ve yabancı teknik terminoloji kullanımını en aza indirerek iletilmelidir. Hasta ortak dili konuşamıyorsa çeviri yapılabilir.

Hastalar, kesin biçimde belirttikleri takdirde bilgilendirilmeme hakkına da sahiptir ve kendi yerlerine kimin bilgilendirileceğini seçebilirler. Hastalar ikinci bir görüş alma imkânına sahip olmalıdır. Sağlık kurumuna kabul edilen hastalar; kendilerine bakan sağlık personelinin kimliği, mesleki durumu, kurumda kalacakları süre boyunca uyacakları kurallar ve rutin işlemler konusunda bilgilendirilmelidir. Hastalar, taburcu edildiklerinde tanı, tedavi ve bakımlarını içeren yazılı bir özet alma ve isteme imkânına sahiptir.

Sağlık hizmetleriyle ilgili bilgilerin kolay ulaşılır olması; bürokratik engellerin kaldırılması, sağlık çalışanlarının eğitilmesi ve bilgi materyallerinin hazırlanıp dağıtılması sağlanmalıdır. Her birey, bilimsel araştırma, ilaç tedavisi ve teknolojik yenilikler hakkında bilgi alma hakkına sahiptir.

Sağlık Kuruluşunu Seçme ve Değiştirme Hakkı

Hasta, sağlık kurum ve kuruluşunu seçme hakkına sahiptir. Mevzuatla belirlenmiş sevk sistemine uygun olmak şartıyla hasta, sağlık kuruluşunu değiştirebilir. Ancak kuruluşun değiştirilmesinin hayati tehlikeye yol açıp açmayacağı ve hastalığın ağırlaşıp ağırlaşmayacağı konusunda hastanın hekim tarafından aydınlatılması ve hayati tehlike bakımından tıbben sakınca görülmemesi esastır.

Personeli Tanıma, Seçme ve Değiştirme Hakkı

Hastaya talebi hâlinde, kendisine sağlık hizmeti verecek veya vermekte olan hekimlerin ve diğer personelin kimlikleri, görev ve unvanları hakkında bilgi verilir. Mevzuatla belirlenmiş usullere uyulmak şartıyla hasta, kendisine sağlık hizmeti verecek personeli serbestçe seçme ve tedavisiyle ilgilenen hekimi değiştirme hakkına sahiptir.

Bilgi İsteme Hakkı

Sağlık durumuyla ilgili her türlü bilgiyi sözlü veya yazılı olarak isteme hakkı vardır.

Mahremiyete Saygı Gösterilmesini Talep Hakkı

Hastanın mahremiyetine saygı gösterilmesi esastır. Her türlü tıbbi müdahale, hastanın mahremiyetine saygı gösterilerek icra edilir. Ölüm olayı, mahremiyetin bozulması hakkını vermez. Hastaya ait bu bilgiler, yalnızca hastanın açık izni veya mahkemenin kesin isteği üzerine açıklanabilir. Tedaviyle ilgili başka sağlık personeline ihtiyaç duyulduğunda, hastanın onayı olduğu varsayılarak davranılır.

Kanunda gösterilen istisnalar hariç olmak üzere, kimse rızası olmaksızın tıbbi bir işleme tabi tutulamaz. Araştırma ve eğitim amacıyla yapılan faaliyetlerde de hastanın kimlik bilgileri, rızası olmaksızın açıklanamaz. Hastanın tanı, tedavi ve bakımı için gerekli olmadıkça ve hasta ayrıca izin vermedikçe, hastanın özel ve aile hayatına girilemez.

Tıbbi girişimler ancak kişinin özel hayatına saygı gösterilerek yapılabilir; önerilen girişim, hastanın onayına veya isteğine ve ihtiyacına göre uygulanır. Sağlık kurumlarına başvuran hastalar, özellikle kişisel bakımlarının veya muayene ve tedavilerinin yapıldığı ortamlarda özel hayatlarının korunmasını sağlayan fiziksel koşullara sahip olmayı bekleme hakkına sahiptir.

Tıbbi Müdahalede Hastanın Rıza ve İzin Hakkı

Hastanın bilgilendirilmiş onayı, herhangi bir tıbbi girişimin ön koşuludur. Hasta, tıbbi girişimi reddetme veya durdurma hakkına sahiptir; reddedilen veya durdurulan girişimin doğuracağı sonuçlar hastaya dikkatli biçimde açıklanmalıdır.

Hastanın iradesini beyan etmesinin mümkün olmadığı ve acil tıbbi girişim gerektiren durumlarda, hastanın daha önce bu girişimi reddettiğine dair bir beyanı yoksa onayı varsayılarak girişim yapılabilir. Yasal temsilcinin onayının gerektiği ve önerilen girişimin acil olduğu, temsilcinin onayının zamanında alınamadığı durumlarda da tıbbi girişim yapılabilir. Yasal temsilcinin onayı gerektiğinde, hastalar (çocuk veya yetişkin olsun) durumlarının elverdiği ölçüde karar alma sürecine dâhil edilmelidir. Yasal temsilcinin onay vermeyi reddettiği ve sağlık personelinin görüşünün girişimin hastanın yararına olduğu yönünde olduğu durumlarda, karar mahkemeye veya benzer bir hakem merciine bırakılmalıdır.

İnsan vücudunun bütün parçalarının kullanımı ve korunması için hasta onayı gereklidir; tanı, tedavi ve hasta bakımı için gereken hâllerde onay varsayılarak davranılabilir. Klinik çalışmalara katılım için hastanın bilgilendirilmiş onayı gerekir. Araştırmayı yürüten kurum veya kişiler, oluşabilecek zarardan maddi ve manevi tazminat ödemekle sorumludur. Hiç kimse, Bakanlığın izni ve kendi rızası olmaksızın deneysel, araştırma veya eğitim amaçlı hiçbir tıbbi müdahaleye tabi tutulamaz.

Hastanın bilgilendirilmiş onayı, bilimsel araştırmalara dâhil edilmesinin ön koşuludur. Bütün araştırma protokolleri, uygun etik kurul onayından geçirilmelidir. Bu tür araştırmalar, yasal temsilcinin onayı olmadıkça ve hastayı ilgilendirmedikçe, iradesini beyan edemeyen hastalarda yapılmamalıdır. Bu konudaki bir istisna; önemli bir değeri olan, alternatif yöntemi ve başka araştırma öznesi bulunmayan araştırmalardır. Böyle bir durumda risk veya yük çok azsa ve kişinin itirazı yoksa, sağlığına doğrudan bir yararı olmasa da karar verme kapasitesi eksik bireyler, gözleme dayalı araştırmalara dâhil edilebilir. Kişi, yazılı onay vermiş olsa bile araştırmayı istediği zaman terk edebilme hakkına sahiptir. Araştırmayı yürüten kurum ve araştırmacılar, bireyin araştırma sırasında karşılaşabileceği risk ve zararlardan sorumludur.

Tedaviyi Reddetme ve Durdurma Hakkı

Hasta, tedaviyi reddetme veya durdurulmasını isteme hakkına sahiptir; ancak bunun risk ve zararları kendisine anlatılmalıdır.

Güvenliğin Sağlanması ve Rahatlık Hakkı

Herkesin, sağlık kurum ve kuruluşlarında güvenlik içinde olmayı bekleme ve bunu isteme hakkı vardır. Bütün sağlık kurum ve kuruluşları; hastaların, ziyaretçilerin ve refakatçilerin can ve mal güvenliğini korumak için gerekli tedbirleri almak zorundadır.

Her birey, kötü işleyen sağlık hizmetlerinden ve tıbbi hata ile yanlışlıklardan doğan zararlara karşı korunma; ayrıca yüksek güvenlik standartlarını karşılayan sağlık hizmet ve tedavilerinden yararlanma hakkına sahiptir. Bu hakkın güvence altına alınabilmesi için sağlık kuruluşları risk faktörlerini sürekli denetlemeli; elektronik tıbbi cihazların uygun biçimde korunmasını ve bu cihazları kullananların iyi eğitilmiş olmasını sağlamalıdır. Sağlık profesyonelleri, tedavinin bütün aşamalarının ve unsurlarının güvenliğinden tam olarak sorumludur; sürekli eğitim alarak ve deneyimlerden yararlanarak hata riskine karşı korunmayı sağlamalıdır.

Her birey, hastalığının her aşamasında mümkün olduğunca acı ve sıkıntıdan korunma hakkına sahiptir; sağlık hizmetleri bu amaçla tedavinin kolay ve rahat geçmesi için gerekli tedbirleri almalıdır. Her bireyin, acı çekmeden ve insan onuruna yakışır biçimde, insancıl bir son dönem bakımı alarak rahat ölebilmesi için gereken yardımı alma hakkı vardır.

Dini Vecibeleri Yerine Getirebilme ve Dini Hizmetlerden Faydalanma Hakkı

Kurumun düzenini bozmamak koşuluyla hastanın dini vecibelerini yerine getirme hakkı vardır. Kurum hizmetlerinde aksamaya yol açmamak şartıyla, talep hâlinde hastayı manevi yönden desteklemek üzere, dini inancına uygun din görevlisi davet edilir; bunun için sağlık kurum ve kuruluşlarında uygun zaman ve mekân belirlenir. İfade yeteneği bulunmayan, dini inancı bilinen ve kimsesiz hastalar için de talep şartı aranmaksızın, dini inancına uygun din görevlisi çağrılır.

Hastanın Ziyaret Hakkı

Hasta, kurum ve kuruluşlarca belirlenen usul ve esaslara uygun olarak ziyaretçi kabul etme hakkına sahiptir.

Refakatçi Bulundurma Hakkı

Muayene ve tedavi sırasında hastaya yardımcı olmak üzere; mevzuatın ve kurum imkânlarının elverdiği, hastanın sağlık durumunun gerektirdiği ölçüde ve tedaviden sorumlu hekimin uygun görmesine bağlı olarak refakatçi bulundurulması istenebilir.

Başvuru ve Şikâyet Hakkı

Hastanın ve hastayla ilgili kişilerin, hasta haklarının ihlali hâlinde mevzuat çerçevesinde her türlü başvuru, şikâyet ve dava hakkı vardır. Hasta haklarının ihlali hâlinde, personeli istihdam eden kurum ve kuruluş aleyhine maddi ve/veya manevi tazminat davası açılabilir. Hastalar, haklarına saygı gösterilmediğini düşündüklerinde mahkemelere, hastane hasta hakları kurullarına veya tabip odalarına başvurabilir.

Hastaların şikâyetlerinin değerlendirilmesi ve sonucu hakkında bilgilendirilme hakkı vardır. Hasta, ihtiyaç duyduğu sürece sağlık hizmetlerinden yararlanmaya devam etme hakkına sahiptir.